Chardonnay

Vanuit Bourgogne heeft chardonnay de wereld veroverd; de druif is inmiddels aangeplant op alle continenten en heeft een onmiskenbare, niet meer weg te denken plaats veroverd, van supermarkt tot specialist en in alle prijscategorieën en stijlen. Voor veel consumenten staat ‘witte wijn’ zelfs gelijk met ‘chardonnay’. Het is een merk op zich geworden. Desalniettemin, als je die miljoenen drinkers van chardonnay zou vragen waar chardonnay nou typisch naar smaakt, zullen velen het antwoord schuldig blijven. Ondanks zijn populariteit is dat niet vreemd want anders dan sauvignon blanc of gewurztraminer heeft chardonnay van zichzelf geen uitgesproken smaak of geur. Misschien is dát wel een wezenlijk onderdeel van zijn succesformule?

De vele gezichten van chardonnay

Chardonnay gedijt goed in zowel warme als koele gebieden. En onder verschillende omstandigheden ontstaan verschillende wijnen. Daarnaast leent chardonnay zich ook nog eens voor uiteenlopende manieren van wijnbereiding. Daardoor zijn er veel stijlen van chardonnay: oaked of unwooded, rijk en romig of ingetogen en mineraal, kurkdroog of mierenzoet, goedkoop of heel duur. Uiteraard is chardonnay een van de klassieke ingrediënten van Champagne en andere mousserende wijnen. Desondanks valt het niet mee om chardonnay als druif te karakteriseren.

Wat alle chardonnays gemeen hebben, is een volle, ronde smaak. Veel voller dan bijvoorbeeld sauvignon blanc. Dat gewicht dat chardonnay het glas geeft, is in veel gevallen dan ook belangrijker dan zijn aroma’s. Die lopen uiteen van appel, peer en meloen tot tropisch fruit (zoals ananas en mango), roomboter en, na enkele jaren flesontwikkeling, soms ook (hazel)noot. De chardonnay-druif rijpt vroeg en kan in de wijn veel alcohol ontwikkelen. Soms zelfs zo veel dat de wijn bedrieglijk zoet overkomt. Een andere karakteristiek van chardonnay, in tegenstelling tot bijvoorbeeld sauvignon blanc, is dat de wijn in de mond aan intensiteit lijkt te winnen. Een goed gemaakte chardonnay heeft dan ook een fascinerende, lange afdronk.

Eiken

Chardonnay heeft iets met eiken. De vanillearoma’s van het eiken komen juist bij chardonnay volledig tot hun recht. Het is dan ook niet vreemd dat tegenwoordig een zeer hoog percentage van alle chardonnays ter wereld op de een of andere manier in aanraking is geweest met eiken. En dat hoeft niet altijd in een barrique te zijn, zoals we al hebben gezien. Het kunnen ook staven zijn, houtkrullen of eikenpoeder. De vanille-houtsmaak van chardonnay werd echter zo populair in de jaren tachtig, dat een aantal producenten doorschoot. Elke actie krijgt reactie en zo ook in Australië, waar het overdreven houtgebruik leidde tot een trend in zogenaamde unoaked of unwooded chardonnays.

Bourgogne

De bakermat is Bourgogne. Alleen hier al treffen we een enorme variëteit aan stijlen aan, afhankelijk van wijngaard en producent. Het is dan ook niet het druivenras maar de herkomst en producent die je op het etiket terugvindt. Om witte Bourgognes te leren kennen, is enige kennis van de geografie van het gebied nuttig. Het koelste deel van de Bourgogne is het noordelijk gelegen Chablis, waar alleen maar witte wijn wordt geproduceerd. Traditioneel wordt die niet op nieuw hout opgevoed. Hoewel deze stijl mij zeer aanspreekt, kan een ouderwetse Chablis in zijn jeugd stalig overkomen, zonder veel aroma’s, met hoge zuren. Misschien zelfs een beetje groen. Zelf spreekt men in Chablis over een geur van natte stenen. Die weeïge geur maakt na een paar jaar plaats voor een bouquet van rijpe meloen en nootjes. Sommigen spreken van (lach niet) havermoutpap. Dat goede kwaliteit Chablis zich zo sterk ontwikkelt en een lang leven beschoren is, heeft de druif vooral te danken aan het koele klimaat en de typische Kimmeridge-kalkbodem. Zuidelijker in de Bourgogne ligt de Côte d’Or (tussen Dijon en Chagny), een glooiende gouden helling van zo’n 45 kilometer lengte. De top van de helling is bebost en niet geschikt voor wijnbouw, maar over de gehele breedte van de helling (variërend van twee kilometer tot tweehonderd meter) treft men wijngaarden aan. Hier, in de Côte d’Or, zijn de chardonnays weer heel anders van karakter dan in Chablis. De topproducenten gebruiken zowel nieuw als gebruikt eiken (afhankelijk van het jaar). Meursault is boterig (met veel tropisch fruit), Puligny-Montrachet is meer romig en mineraal, en Chassagne-Montrachet is gewoon rijk (zwaarder, rijper en voller).

Nieuwe Wereld

Hoewel chardonnay met veel succes ook is aangeplant in bijvoorbeeld Italië en Spanje, heeft de Nieuwe Wereld de druif echt in zijn armen genomen. Vooral Californië, Australië, Zuid-Afrika, Chili en Nieuw-Zeeland maken prachtige en vaak betaalbare chardonnays. In Australië is er chardonnay in alle kwaliteiten en stijlen, van de minerale, Bourgondische stijl in de Adelaide Hills en Victoria tot de tropische fruittypes uit West-Australië. Ook in Californië variëren de stijlen; van de ingetogen Bourgondische stijl in Sonoma, Monterey, Carneros en Russian River tot aan de meer full body stijl in Napa Valley.

Proef eens een jonge Chablis en een Zuid-Australische chardonnay naast elkaar en let vooral op de verschillen in fruit, zuren, body en hout (waarschijnlijk is de kleur van de Australische wijn ook afwijkend). In de praktijk is het zeer verhelderend om chardonnays uit Chili, Zuid-Afrika en Californië naast die uit de Bourgogne te proeven.